Ombudsman je institucija koju je prvi put uspostavio švedski parlament 1809. sa zadatkom da nadgleda kako izvršna vlast sprovodi zakone. U prevodu sa švedskog reč ombudsman znači poverenik ili punomoćnik, a prema funkciji koju obavlja reč ombudsman znači zaštitnik ljudskih prava ili građanski branilac. Danas ova institucija postoji u više od sto zemalja u svetu.
Član 126., stav 1. Zakon o lokalnoj samoupravi kaže: “U jedinici lokalne samouprave može se ustanoviti građanski branilac (ombudsman) koji štiti individudalna i kolektivna prava i interese građana, tako što vrši opštu kontrolu rada uprave i javnih službi.” I kao što se vidi iz citiranih zakonskih odredbi funkcija građanskog branioca jeste da zaštiti građane od lošeg rada uprave i to tako što vrši opštu kontrolu rada uprave. Opšta kontrola uprave podrazumeva da je ombudsman ovlašćen da kontroliše kako zakonitost tako i celishodnost rada uprave.
Često se postavlja pitanje uvođenja ombudsmana u lokalnu sredinu ako postoji opštinski javni pravobranilac, što prema rečima profesora Bogoljuba Milosavljevića nema nikakve veze i ove dve institucije nemaju nikakve veze.
Milosavljević pojašnjava i da služba pravne pomoći koja postoji pri opštinama takođe nema veze sa institucijom građanskog branioca i njegovo uvođenje neće predstavljati koliziju ove dve službe.
Gradski ombudsman je koristan onda kada je potrebno ispraviti pogrešno ponašanje uprave u gradu, a kda se kaže uprava misli se ne samo na opštinsku administraciju, već i na sva preduzeća, ustanove, javne službe koji je osnovao grad. Ombudsman postupa samo onda kada su se svi drugi pokušaji da ispravite nepravdu pokazali bezuspešnim.
Opštinski ombudsman do sada je uveden u 10 gradova i opština u Srbiji. U valjevu je u fazi pripreme Nacrta odluke, a brzina uspostavljanja ove instituceje, predviđene Statutom iz 2002. zavisiće prvenstveno od političke volje i spremnosti da se jedna ovakva institucija uvede.
